Бичих ажил чинь тийм хүн дурламаар ажил юм уу?

Надад нэг нууц чадвар байдаг юм. Тэр нь хийж байгаа ажилдаа бүрэн уусаад хоол ундаа умартах явдал. Үе үе тохиох, ийм нэгэн санаандгүй мацгаа тайлангаа эдгээр үгсийг холбож байна.

Хэзээ төрснийг нь мэдэхгүй ч нэг л мэдэхэд англи хэл дээр бичих хүсэл хаа явсан газар минь дагадаг болсон билээ. Хэдий тийм ч хүсэл гэдэг толгойд байхдаа л сайхан. Түүнийг бодитоор гүйцэлдүүлнэ гэдэг түм түжигнэсэн гудамжны нэг үзүүрээс нөгөөд хүрэх шиг сорилт ихтэй ажил тул хойш тавьсаар, алгуурласаар байсан юм. Гэсэн ч бичих, унших үйлийг дэлгэрүүлэхээр зүтгэж яваа байж өөрөө бичихээс халшраад байж үл болно хэмээн бодоод энэ долоо хоногт тусдаа хаяг нээж, ямар ч л байсан эхний бичвэрээ нийтэллээ. Монголын тухай агуулгыг англи хэл дээр уншихыг хүсвэл цахим шуудангаа бүртгүүлээрэй.

“No, We Donʼt Ride Horses To School” буюу утгачлан орчуулбал “Бид сургуульдаа мориор явдаггүй ээ” гэх нэр бол дэлхий нийт монголчуудыг харж заншсан хэвшмэл ойлголтын өөдөөс сөргүүлэн тавьж буй анхны нүүдэл маань. Чингис хаан, морь мал, хээр талаас өөр зүйлс бидэнд бий. Тэр бол шинэ цагийн монголчууд буюу та бидний бүтээж буй энэ нийгэм. Хэдэн мянганы турш хээр талд аж төрж байгаад гэнэт л хот суурин бараадан нэгдэж, ард байгаа түүхээ чирэн урд байгаа улсуудаа гүйцэх гэж хичээж байгаа бидний цөөхөн монголчууд.

Манайх нийгэм, эдийн засгийн үзүүлэлтээрээ ихэвчлэн дундуур бичигддэг ч та бид дэлхийн бусад иргэдээс дутахгүй. Бид тэдэнтэй адил хайрлалцаж, мөрөөдөж, бүтээж, аялж, мэтгэлцэж, алдаж, ухаарч, урагшилж байгаа. Ярьдаг хэл маань олны мэдэхгүй хэл, амьдардаг хот маань олны таашаахгүй хот л болохоос бид тийм ч яадгаа алдсан үндэстэн биш ээ. Туг ч барина, тугал ч хариулна.

"Damn, Vikings Rode Mongolian Horses?" нийтлэлийг унших

Улс орон, өвөг дээдэс, энэ үеийнхээ түүхийг бичих урт аяны маань эхний нийтлэлийн санаа бэлэн байсан ч харь хэлээр буулгаж, эмхлэх гэж 6-7 цаг болсон юм. Монгол хэлээр бичихээс даруй 2-3 дахин урт хугацаа. Ийнхүү хэл бичиг буюу байлдааны хэрэгслээ сольсон явдал маань бичих үйлийн тухай ахин нэг удаа нухацтай тунгаахад хүргэсэн билээ.

Санаа бодолд хэл гэж байхгүй. Өлсөж байгаагаа би монголоор ч биш, англиар ч биш, зүгээр л боддог. Харин хэл бичиг бол тэр бодлыг бусад хүмүүст ойлгогдох байдлаар буулгаж бол хэрэгсэл төдий зүйл. Бичих үйл ч гэсэн хэлнээс үл хамааран ерөнхийдөө ижил. Бодно, буулгана, засна, нийтэлнэ. Гэсэн ч харь хэлээр бичнэ гэдэг яг л анх монголоор бичиж сурах гэж хичээж байсан үеийг минь санагдуулсан нь энэ бичвэрийн эхлэл болов.

Ганц аяга хар кофе авчхаад өдөржин суудалдаа шигдэж, хурдан хэмнэлээр товшин суугааг минь хараад хэн нэгэн “Тэгээд энэ бичээчийн ажил чинь тийм хүн дурламаар ажил юм уу” гэж асууж болох юм. Өмнө нь ч тэр, одоо ч тэр, ирээдүйд ч тэр миний хариулт нэг л ижил байх болно: хоол ундаа умартан шимтэх хэмжээнд дурлахгүй л бол яс хавталзуулам ажил. Гэхдээ би энэ бичвэрээрээ бичих гэж оролдож байгаа хүмүүсийн зоригийг мохоохыг хүсээгүй юм шүү. Харин та бүхэнд энэ ажлын тухай бодит үнэнийг хэлж өгье.

Эрт дээр үеийн дайн байлдаантай киноноос төмөр зэр зэвсэг хийж буйг харсан л биз дээ? Эхлээд төмрөө хайлуулна. Тэгээд тэр төмрөө нэгэн хэвд зутгаад биетэй болсных нь дараа хэдэн талаас нь хайр гамгүй нүдэж балбана. Галын халуун, гарын хатууг туулж байж л эд бахтай сайхан зэвсэг бий болно.

Бичээч хүн төмрийн оронд үг ашигладаг л болохоос бусад нь яг ижил.

Эхлээд энд тэндээс олж цуглуулсан санаануудаа төмөр тогоонд хийгээд хайлуулна. Өндөр чанарын санаа цуглуулах тусмаа сайн. Тэдгээрийг цуглуулахын тулд хэдэн уул давж, хэдэн гол гаталж, хэдэн нас наслах хэрэгтэйг хэн ч мэдэхгүй. Чанараас гадна хэмжээ ч мөн чухал. Санаа багадаж болохгүй. Тэгвэл сэлэм биш зүү л хийж чадна.

Энд тэндээс цуглуулсан, харь элгийн тэдгээр санаануудаа өндөр хэмд хайлуулж, өөр хооронд нь уусгана гэдэг бүр ч тамын ажил. Уураг тархин дотроо уурын зуух ажиллуулна л гэсэн үг. Галласаар байв ч үл хайлах үе байх бөгөөд гараг эрхсийн зурлага тохирч, тархины эрчим тааран хайлуулж чадсан цагт л дараагийн шат руу шилжинэ. Тэр болтол үзэг, цаас бүү шүүрээрэй. Тэнгэрийг ажиглаж, удаан алхаарай. Дутуу хайлсан төмрөөр сэлэм байтугай зүү ч хийж боломгүй.

Ингээд нэгэн цул болсон хайлмагаа хөрөхөөс нь өмнө ямар нэгэн хэвд цутгах хэрэгтэй болно. Шүлэг, зохиол, тэмдэглэл, орчуулга гээд янз бүрийн хэлбэр дүрстэй хэв байж болно. Гагцхүү бичээч та оюуны охь болсон тэр нандин санаагаа сошиалын галзуурал дунд тавиад туучхав аа! Санаа, бичвэр гэх зүйл нүдний гэм болж сенсац, ховоор дүүрсэн сошиалд яг үнэндээ таныг алгаа тосоод анхаарч сонсох хүн тун цөөн. Санаа бодол, цаг хугацаагаа бүү дэмий үр.

Өдөр хоногийн эрхээр таны хэв олширч, хэв тус бүр чинь өвөрмөц онцлогтой болж, хүмүүс тэр л хэвээр цутгасан зүйлийг авахаар, уншихаар дугаарлан зогсох болно. Тэр болтол хайлуулаад, цутгаад, алдаж оноод л байхаас өөр замгүй.

Эцэст нь хэвээс гарсан, амиа зогоох л элчтэй, эмзэг тэр бүтээлээ хэдэн талаас нь цохиж балбах хэрэгтэй болно. Арай гэж олсон санаануудаа нийлүүлж, чадан ядан эмхэлсэн эрхэм тэр бүтээлдээ гамгүй хандаж, өнгөлж зүлгэж, өөлж муулна гэдэг толинд хараад өөрийгөө голж, сийчиж байгаагаас ялгаагүй мэт санагдах нь бий. Гэсэн ч энэ өвдөлт цаг хугацааны аясаар намдаж, уран бүтээлч болон уран бүтээл хоёрын хоорондох зааг ялгарч эхэлнэ. Өөрөөр хэлбэл, та уран бүтээлээсээ ангид оршдог болно.

Цуглуулж, хайлуулж, цутгаж, янзалсаар бэлэн болсон зэвсгийн эцсийн шалгуур нь таны тархи биш тулааны талбар байдаг. Уншигч, үзэгчдэд хүрч, шинэ санаа, шинэ амьдралын үрийг тарихгүй л бол тэр илд ямар ч сайхан байгаад үүргээ үл биелүүлнэ. Нэмээд О.Дашбалбар гуайн “Илд атгасан хүн тулаанд хэрэгтэй, хуриманд нэмэргүй” гэдэг үгийг санах хэрэгтэй.

Таны бичихүйн замналд тус болж, сэтгэлийг тань засах үгс бичье гэсэн ч худал хэлж зүрхэлсэнгүй. Энэ бол үнэхээр л ийм ажил. Жаргаж бичдэг хүн байхгүй. Бичихийн зовлонг тэвчиж сурсан хүн л гэж байдаг. Өдрийн тэмдэглэл, ойр зуурын зүйлсийг хамааруулаагүй шүү. Тэд бол өдөр тутамдаа алхаж, ойрхон гүйж байгаатай л адил зүйлс. Харин уран бүтээл бол холын марафон.

Гэхдээ нэг сайхан нь хийгээд байх тусам гарт орж, ажилдаа эзэн болно. Тэр үед хэн нэгэн таны бичиж суугааг хараад “Тэгээд энэ бичээчийн ажил чинь тийм хүн дурламаар ажил юм уу” гэж асуух биз. Хариулт таны мэдэлд. Гол нь бичих аяллаа аль болох эртхэн хаа нэгтэйгээс эхлүүлэх л хэрэгтэй. Одоо юу, дараа юу гэдгийг саруул ухаант монгол хүн та өөрөө шийдээрэй.