Бичихүйн Уралдаан #1, ялагчийн бичвэр: "Сэтгэл амарлиулсан хавар"

Бичээчдийн ур чадвараа сорьж, тууштай бичихэд түлхэц болдог нэгэн чухал зүйл бол уралдаан. Монгол хэл дээр бичихүйн уралдаан хомс, байдаг хэд нь хуучны хэвшмэл байдлаасаа салаагүй байгаа тул writing.mn дээрээ сар бүр бичихүйн уралдаан зарлаж байхаар болсон юм.

Ийнхүү эхний уралдааны хүрээнд “Хавар” сэдвийн дор 1,500 хүртэлх үгтэй олон арван бичвэр хүлээн авлаа. Бичвэр илгээсэн бүгдэд баярлалаа. Та бүхэн рүү цахим шуудангаар уншсан сэтгэгдлээ мөн илгээсэн байгаа шүү. Олон сайхан бичвэр ирсэн ба шилдгээр A.Munkhnaran -гийн бичсэн “Сэтгэл амарлиулсан хавар” шалгарч, бичээч маань Amazon Kindle 2024-ийн эзэн болов. Тэрээр өмнө нь бичиж байгаагүй бөгөөд writing.mn дээрх сургалтыг маань үзээд ийнхүү анх удаа бичсэн гэдгийг нь сонсох урамтай сайхан байлаа.

Одоогоор нөөц боломждоо тааруулаад уг уралдааныг Бичээчдийн хүрээллийн гишүүдэд буюу writing.mn дээрх “Анхан шатны бичихүйн сургалт”-ын суралцагчдад нээлттэй зарлаж байгаа юм. Тун удахгүй дараагийн уралдаан зарлагдах тул writing.mn дээр бүртгүүлээд хүлээж байгаарай.

Ийнхүү уншигч танд урин хаврын мэндийг хүргээд ялагчийн бичвэрийг толилуулъя. Жич: Редакторын зүгээс үндсэн бичвэрт үг үсгийн багахан засварууд оруулсан болно.

“Сэтгэл амарлиулсан хавар”

Зохиогч: А.Мөнхнаран

Тэнгэр цэлмээд, шувууд жиргээд, энд тэндгүй ногоо зулзагалж хавар иржээ. Монголын урт, хүйтэн өвлийн дараа хавар гэдэг сэтгэлд гэрэл асаадаг улирал билээ. Хүндхэн өдрүүд ард үлдэж, амьдралд амсхийх завсар олдсон мэт амар амгалан айлчлав.

Охиноо салхилуулангаа замын эсрэг талд шинээр нээгдсэн кофе шопоос миний дуртай ваниль латте, шоколадтай кроссонт авчрахаар явсан ээжийгээ хүлээнэ. Сурах, аялах, хөдөлмөрлөх гэж явсаар би гэдэг хүн 37 насандаа сая нэг үрийн зулай үнэрлэж хавь ойрынхныгоо баярлууллаа. Охинтой болсон минь баяр баясал нэмж, оршихуйн утга учрыг улам тодруулсан үйл явдал болов.

Нөхөр маань томилолтоор явсан тул би ээжийгээ дуудаж, хэсэг хамт байхаар ирүүлээд байгаа нь энэ. Оюутан болсон цагаасаа хойш аавын гэрээс гарч, бие даан амьдарч ирсэн надад ээжтэйгээ ингэж хамт байх нь дотно атлаа шинэ мэдрэмж. Хамт салхилж, амттай хоол хийж идэн, бяцхан охиноо өхөөрдөн суух энэ энгийн мөчүүд өнгөрсөн он жилүүдийг нөхөж буй мэт. Өдий насанд ээжийнхээ дэргэд төрж, ээжээрээ асруулна гэдэг их аз юм даа.

Зээгээ өхөөрдөхдөө ээжийн нүд нь сэргээд, инээмсэглэл нь улам тодроно. Тэр инээмсэглэлийн цаана хэлээгүй үгс, санахад хөндүүр дурсамжууд байдгийг би гадарладаг. Ээжийг зургаан настай байхад өөрийнх нь ээж бага дүүг нь төрүүлээд хорь ч хонолгүй унтаагаараа бурхан болсон гэдэг. Бага насныхаа тухай ээж, хаа нэг дурсдаг ч тэр бүр дэлгэрүүлэн ярьдаггүй. Гэсэн ч энэ хавар ээж хүүхэд нас болон аавынхаа тухай дурсав.

Өвөө намайг гурван нас хүрэхэд хорвоог орхижээ. Би “өвөөгийн хүүхэд” байсан гэдэг. Өвөөгийнхөө дүрийг тод санахгүй ч хааяа зүүдэнд минь ирнэ. Ясархаг том биетэй, хөрслөг бор царайтай, гандсан бор дээлтэй. Дээлийнх нь энгэрээс тамхины үнэр сэн хийх шиг санагддаг. Ээжид хэлэхээр “Тийм ээ, өвөө чинь хүрэн хилэн дээл байнга өмсдөг, тамхи их татдаг хүн байсан” гэж батална. Өвөө минь намайг онцгойлон хайрладаг байсан гэдэгт би огт эргэлздэггүй. Учир нь өвөөг бодоход сэтгэл өег, дүүрэн болдог. Өвөө маань намайг жаахан тавгүйрэхэд л арцаар тойруулж утчихаад, амандаа маань мэгзэм уншиж, өвөр дээрээ тас тэврээд суудаг байсан гэдэг.

Манайх төмөр зам дагасан жижигхэн өртөөнд, гуравхан байдаг хоёр давхар ягаан тоосгон байрны нэгэнд, 1-р давхарт амьдардаг байлаа. Хот руу нүүж сургуульд ортол тэндээ амьдарсан. Нэг удаа би хоёр настайдаа гэрээсээ ганцаараа гараад явчхаж. Аав яах нь вэ гээд чимээгүйхэн хойноос нь дагаж л дээ. Тэгсэн гараа нуруундаа үүрчихсэн, өвөөгийн гэр лүү чиглээд алхсан байгаа юм. Нэлээн хол явсны дараа ухсан шуудууны нүх таарахад аргагүй гацаж зогссон гэдэг. Тэгээд л аав буцаагаад гэрт авчирчээ. Энэ түүхийг ярихаар нь би аавд “Та тэгээд өвөөд хүргээд өгчихгүй яасан юм бэ” гэж гоморхдог юм.

Өвөөгийн хань буюу эмээг өнгөрөхөд тэднийд 0-12 насны ах дүү долоо үлдэж, өвөө өнчин хүүхдүүдээ ганцаараа тэжээх гэж их зовжээ. Тэдний нэг нь мэдээж манай ээж. Дөнгөж хорьхон хоногтойдоо эхийгээ алдсан бяцхан дүү нь ээжийнхээ эгч, дүүгээр дамжин хүн болж, арай гэж таван нас хүрсэн ч бас л энджээ.

Цав цагаан царайтай, сэргэлэн гэж жигтэйхэн хөөрхөн охин байсан гэж ээж дүүгээ дурсана. Түүний бие гэнэт л өвдөж, бөөрний дутагдал гэж оношлогдон аймгийн эмнэлэгт хүргэгджээ. Тэндээ элдэв эм, тариа хийлгүүлсэн ч дээрдэж сэхэл аваагүй гэнэ.

Ийн дурсахдаа ээжийн царай гэнэт барайж, хөмсөг нь атираад “Үнэндээ бөөр биш, тархи нь доргисноос болсон юм билээ” гэж намуухан хэлэв.

Хэсэг чимээгүй байснаа үргэлжлүүлэн “Аав маань тухайн үедээ хүмүүсийн хугарсан, мултарсан гар хөлийг барьж эвлүүлдэг, доргисон толгойг засдаг, нутаг усандаа танигдсан хүн байсан. Хэдийгээр ингэж эмчлэхийг хориглодог байсан ч хүмүүс нууж хааж, ил далд ааваар бариулаад эдгэдэг байж” гэв. Ингэж хэлчхээд ээжийн хоолой улам намсаж “Харамсалтай нь… өөрийнхөө охиныг мэдээгүй, аварч чадалгүй алдсан даа…” гэж хэлээд санаа алдав.

Ахин хэсэг дуугаа хурааснаа, дотроо олон жил хадгалсан бололтой тэр нэг бодлоо болгоомжтойнхон гаргаж ирэв. “Аав ч… охиноо барья гэж нэг их бодоогүй байх аа…” гэхийг нь сонсоход амьсгаа минь түр зогсох шиг болж, би гайхан ээж рүүгээ харлаа.

Ээж үргэлжлүүлэн “Ээжийг өнгөрснөөс хойш аав дүүд нэг л дургүйдүү, бараг ад үзэх маягтай болсон. Жаахан л юм болбол загнана. Хүүхэд л юм чинь өмдөндөө бааж, шээнэ… тэгэхэд нь бүр алгадаад… “Эхийнхээ толгойг залгисан юм” гэж хүртэл хэлдэг байсан…” гэв.

Тэр үгийг сонсоход дотор палхийж, цээжээр хатгуулах шиг болов. Нулимс өөрийн эрхгүй цийлгэнэн, нүдний буланд тогтов. Эвий дээ, эвий… тэр бяцхан амьтан. Эхийгээ алдаад зогсохгүй, аавдаа гологдсон гэж бодохоор зүрх хөндүүрлэнэ. Түүнд ямар буруу байх билээ дээ.

Тэр бяцхан амьтанд ээжээс салдаггүй хүүхэд байжээ. “Айхаа, Айхаа” гээд л араас нь дагаад гүйнэ. Эмнэлэгт хүргэгдээд өвчтэй байхдаа ч сэргэлэн цовоо байв. Нэг удаа хажуу орны хүүхдийн хүүхэлдэйг шохоорхоод булаацалдаад байж. Тэгэхээр нь том эгч нь өр тавиад яг ижил хүүхэлдэй орос дэлгүүрээс авч өгч л дээ. Тэр хүүхэлдэйгээрээ тоглож, тэвэрч явсаар удалгүй хорвоог орхижээ. “Энэ хүүхэлдэйгээ би Айхаадаа өгнө өө” гэж хэлээд үлдээсэн тэр хүүхэлдэйг ээж минь олон жил нандигнан биедээ авч явсан байна. Оюутан болсон хойно оо ч өлгийдөн, дэргэдээ байлгана. Оюутны дотуур байраар орж гарсан найзууд нь “Энэ хэний хүүхэд вэ” гэж шоолоход нь ээж “Миний хүүхэд” гэж хариулдаг байсан тухайгаа ярив.

Ээжийн яриаг сонсоод би тэр бяцхан охиныг бодож, сэтгэл минь гүн эмтэрч суулаа. Хөөрхий дөө. Нялх амьтан. Эхдээ олигтойхон тэврүүлж ч амжаагүй дээ. Гэсэн ч өвөөг буруутгах бодол төрсөнгүй. Хань ижлээ алдаж, олон нялх хүүхэдтэй үлдэн амьдралын хүндийг ганцаараа үүрч явахдаа ямар уй гашуу, ямар зовлон туулсан бол доо гэж бодогдоно. Магадгүй тэр бүх нугачааг давахдаа хэн нэгнийг буруутгах нь сэтгэлийг нь жаахан ч болов хөнгөрүүлдэг байсан биз. Хангайн нутгийн хүн ах дүүгээсээ хол говьд ирж суурьшаад, ханиа алдаж, өнчин хүүхдүүдтэйгээ үлдэнэ гэж хэн санах билээ. Тэнгэр хол, газар хатуу цагт амьдралаа авч явах ямар хэцүү байсныг төсөөлөхөд ч бэрх. Хааяа жаахан балгачхаад шөнөжин дуу аялж, тамхиа баагиулан сууж, нутаг ус, ах дүүсээ дурсан ярьдаг байсан гэдгийг сонсоод түүнийг ямар их ганцаардсан байсныг ойлгох шиг. Тиймээс өвөөг буруутгахын оронд харин ч уучилж, аргадмаар санагдлаа.

Энэ бүхнийг дэргэдээс нь харж, хамт туулсан хэр нь юу ч хийж чадаагүй жаахан байсан ээжийгээ бодохоор дотор бас л хөндүүрлэнэ. Тэр бяцхан охиныг, түүнд тохиож болох байсан ирээдүйг бодохоор дотроо харамсан халаглана. Сайхан бүсгүй болох байсан даа. Ямар сургуульд сурах байсан бол, юу хийж бүтээх байсан бол? Сумаасаа гарч хотод ирээд, цаашлаад хилийн дээс алхаж дэлхийтэй танилцах байсан даа гэж бодохоор л гунигтай. Түүний эдлэх ёстой байсан хайр халамж, амсах учиртай аз жаргал, эдлэх боломжтой эрх чөлөө бүгд л замдаа тасарсан мэт. Хатуу юм даа, хорвоо.

Ээж үргэлжлүүлэн “Тэр хүүхэлдэйгээ яаж, хаана алга хийснээ би ер санадаггүй юм. Оюутны төгсөх жил нэг л өдөр алга болчихсон” гэхэд нь харанхуй бодол дунд гэнэт нэг гэрэл гялс хийн ороод ирлээ.

“Байз... Ээж тэр хүүхэлдэйг төгсөх жилдээ алдсан байна. Ээж төгсөх жилээ намайг олсон гэдэг ш дээ. Ээж ээ, би тэр бяцхан дүүгийн чинь сүнс нь юм биш үү. Танд дээр эргээд иржээ.” Энэ бодол харанхуйг ярах шиг сэтгэл цэлмүүлээд, бодлоор дулаан зөөлөн мэдрэмж тархаад явчхав. Уужраад бие тавираад ирлээ.

Сүнс гэдэг шинээр үүсдэггүй, нэг биеэс нөгөө биед шилждэг, ахин дахин төрөл авдаг гэдэг дээ. Тэр дундаа гэр бүлдээ урьдын барилдлагаар төрдөг жамтай. Би гарцаагүй тэр Гэрэлмаа байна. Ээжийнхээ дэргэд байх гэж охин нь болж, өвөөдөө амжиж хайрлуулах гэж зээ нь болж дахин төрсөн байна шүү дээ. Эдлээгүйгээ эдлэх гэж, гүйцээгээгүйгээ гүйцээх гэж хорвоод дахин иржээ.

Хатуу ширүүн өвөл төгсөж, урин дулаан хавар ирдэг шиг, хүний зовлон жаргал ээлжлэн сүлэлдэх нь хорвоогийн жам бус уу. Энэ орчлонд учиргүй зүйл гэж нэгээхэн ч үгүй ажээ.

Сэтгэл аажмаар амарлив.